Choroba Alzheimera i inne zespoły otępienne stopniowo ograniczają pamięć, orientację oraz zdolność wykonywania codziennych czynności. Regularna, dobrze zaplanowana aktywność angażuje jednak umiejętności, które pacjent wciąż zachował, i pomaga podtrzymywać je możliwie długo.
Z tego artykułu dowiesz się
- jakie formy terapii zajęciowej obejmuje program Memory Care w Centrum Origin Otwock,
- czemu służą zajęcia plastyczne, kulinarne, muzyczne i ruchowe u osób z demencją,
- jak działa terapia w sali Snoezelen,
- dlaczego praca w małej grupie wpływa na nastrój i relacje pacjentów.
Program Memory Care obejmuje dziewięć form terapii zajęciowej. Można je podzielić na trzy grupy: zajęcia manualne i praktyczne, aktywność ruchową oraz zajęcia oparte na bodźcach i kontakcie z grupą. Wszystkie formy łączy jeden cel: aktywizacja pacjenta przez jego mocne strony i możliwie długie utrzymanie samodzielności w czynnościach dnia codziennego. Poszczególne zajęcia różnią się natomiast obszarem oddziaływania, ponieważ jedne angażują przede wszystkim sprawność dłoni i ruch, a inne pamięć, emocje lub relacje z innymi.
Cele terapii zajęciowej u osób z chorobą Alzheimera i innymi otępieniami
Choroby otępienne mają charakter postępujący, więc celem terapii jest podtrzymanie umiejętności, które pacjent wciąż zachował. W programie Memory Care opieramy każde zajęcia na mocnych stronach pacjenta oraz na prostych czynnościach dnia codziennego. Osoba, która nadal sprawnie składa pranie lub nakrywa do stołu, otrzymuje zadania właśnie z tego zakresu.
Trening pamięci prowadzimy w formie otwartej i subtelnej. Terapeuci wplatają ćwiczenia w zwykłe aktywności, na przykład w planowanie kolejnych etapów pracy albo w skupienie uwagi na jednym zadaniu. Uczestnik nie odczuwa przez to presji egzaminu, bo lęk przed pomyłką u osób z zaburzeniami pamięci może prowadzić do wycofania się z zajęć.
Całą pracę porządkuje zasada walidacji gerontologicznej. Zakłada ona akceptację uczuć i emocji pacjenta oraz pomoc w orientacji w otaczającym świecie, bez korygowania i zawstydzania. Personel przechodzi także dodatkowe szkolenie z opieki nad osobami z demencją w ramach programu Origin Academy. Szczegóły podajemy w opisie programu opieki senioralnej Memory Care.
Praca twórcza i codzienne czynności jako trening samodzielności
Arteterapia obejmuje w naszym ośrodku papieroplastykę, wyszywanie oraz zdobienie przedmiotów. Zajęcia te angażują sprawność dłoni, koordynację wzrokowo-ruchową i uwagę. Gotowa praca daje przy tym pacjentowi widoczny efekt własnego wysiłku. Terapeuta dobiera technikę do możliwości uczestnika, ponieważ zadanie przekraczające jego możliwości szybko wywołuje frustrację.
Ergoterapia, czyli terapia przez pracę, łączy zajęcia ruchowe i aktywizacyjne z czynnościami o realnym celu. Należą do nich składanie prania oraz wspólne przygotowanie prostego deseru lub ciasta. Celowe czynności dają osobie z demencją poczucie bycia potrzebną, co sprzyja lepszemu nastrojowi i chęci udziału w kolejnych aktywnościach.
Podobną funkcję pełnią zajęcia kulinarne. Przygotowanie prostej potrawy wymaga zaplanowania kolejności kroków, odmierzenia składników i utrzymania uwagi przez dłuższą chwilę. Ćwiczenie funkcji poznawczych odbywa się w ten sposób przy czynności znanej pacjentowi z wcześniejszego życia. Zapach i smak przygotowywanej potrawy mogą również przywoływać wspomnienia z domu rodzinnego.
Muzyka i literatura w pracy z pamięcią i emocjami
Muzykoterapia w programie Memory Care obejmuje wspólne śpiewanie, słuchanie muzyki oraz zajęcia taneczne. Znane piosenki z młodości mogą wywoływać reakcję także u osób, którym trudno już prowadzić rozmowę. Melodia wyznacza przy tym rytm ruchu podczas tańca, przez co zajęcia łączą stymulację emocjonalną z aktywnością fizyczną. Okazją do tańca są ponadto zabawy przy muzyce na żywo, które organizujemy podczas imprez okolicznościowych.
Biblioterapia polega na słuchaniu fragmentów książek i wierszy, wspólnym czytaniu tematycznych publikacji oraz rozmowie o tekście. Głośne czytanie angażuje zwłaszcza słuch i uwagę. Rozmowa po lekturze ćwiczy natomiast formułowanie myśli i przywoływanie skojarzeń. Teksty dobieramy do zainteresowań i aktualnych możliwości uczestników.
Ruch na świeżym powietrzu i gimnastyka dopasowana do sprawności
Jednym z głównych celów programu jest jak najdłuższe utrzymanie sprawności ruchowej seniorów. Gimnastyka grupowa ma charakter zajęć ogólnorozwojowych, a jej intensywność terapeuci dostosowują do możliwości podopiecznych. Ćwiczenia odbywają się często w kręgu, z wykorzystaniem piłek. Regularny, dopasowany ruch wspiera sprawność fizyczną i może także ograniczać niepokój.
Silvoterapia to terapia przez kontakt z przyrodą. Centrum Origin Otwock otacza prywatny park sosnowy oraz las, w którym wyznaczone są utwardzone ścieżki. Pacjenci spacerują po nich zawsze pod nadzorem opiekunów. Twarda nawierzchnia ma znaczenie praktyczne, gdyż ułatwia poruszanie się osobom z zaburzeniami równowagi. Spacer w zieleni łączy umiarkowany wysiłek z wyciszeniem, a obserwowanie pogody i pór roku może wspierać orientację w czasie.
Jak działa sala Snoezelen i komu pomaga
Sala Snoezelen, nazywana także Salą Doświadczania Świata, to pomieszczenie zaprojektowane do bezpiecznej i kontrolowanej stymulacji zmysłów. Terapeuta reguluje natężenie bodźców sensorycznych i dopasowuje je do reakcji pacjenta. Głównym celem sesji jest zatem łagodzenie napięcia, stresu i niepokoju.
U osób z chorobą Alzheimera i innymi zaburzeniami poznawczymi spokojne, przewidywalne otoczenie ułatwia relaksację oraz zwiększa poczucie bezpieczeństwa. Mniejsza frustracja i niższe pobudzenie mogą z kolei ograniczać zachowania agresywne i autoagresywne. Niższy poziom stresu po zajęciach wpływa również na jakość snu.
Sesje wspierają ponadto komunikację niewerbalną. Pacjent, który ma trudność z wyrażeniem potrzeb słowami, może reagować na bodziec gestem, mimiką albo zmianą postawy. Taka reakcja daje terapeucie informację o samopoczuciu podopiecznego, zwłaszcza na bardziej zaawansowanym etapie choroby.
Socjoterapia i życie małej społeczności na oddziale
Terapia przez kontakt z grupą, czyli socjoterapia, mobilizuje do wspólnych działań i pomaga budować nowe relacje. Ma to duże znaczenie dla osób, które z powodu choroby wycofały się z życia towarzyskiego. Oddziały Memory Care tworzą małe społeczności liczące około 10–13 osób, dobrane według podobnego stopnia zaawansowania choroby. Taki dobór ułatwia prowadzenie zajęć w tempie odpowiednim dla wszystkich uczestników.
Życie grupy obejmuje również wydarzenia spoza planu terapii. Wspólnie świętujemy urodziny podopiecznych i organizujemy imprezy okolicznościowe, w tym przedstawienia z udziałem zaprzyjaźnionych szkół i przedszkoli. Kontakt z dziećmi wnosi do codzienności oddziału nowe bodźce i tematy do rozmowy. Zgodnie z zasadą walidacji każdy uczestnik może się wypowiedzieć i mieć wpływ na życie grupy, a to wzmacnia poczucie, że nadal jest potrzebny.
Najczęściej zadawane pytania
Czy osoba z zaawansowaną demencją może uczestniczyć w terapii zajęciowej w ośrodku?
Tak, ponieważ formę i intensywność zajęć dobieramy do aktualnych możliwości pacjenta. Oddziały grupują osoby o podobnym stopniu zaawansowania choroby, więc tempo pracy odpowiada uczestnikom. Przy znacznym ograniczeniu komunikacji słownej szczególnie przydatne bywają sesje w sali Snoezelen, oparte na bodźcach sensorycznych.
Jak wygląda plan dnia pacjenta w programie Memory Care i gdzie są w nim zajęcia terapeutyczne?
Zajęcia terapeutyczne są stałym elementem planu dnia, obok posiłków, pomocy w codziennych czynnościach i spacerów. Jasny i powtarzalny rytm dnia wspiera poczucie bezpieczeństwa u osób z demencją. Szczegółowy dobór zajęć wynika z indywidualnego programu terapeutycznego, który uwzględnia dawne nawyki i bieżące potrzeby pacjenta.
Czy terapia zajęciowa może zatrzymać rozwój choroby Alzheimera?
Terapia zajęciowa nie jest leczeniem przyczynowym choroby. Jej zadaniem jest podtrzymanie zachowanych umiejętności, wspieranie samodzielności i poprawa samopoczucia pacjenta. Diagnostykę i leczenie prowadzą specjaliści, w tym neurolog i neuropsycholog.
Czy rodzina otrzymuje informacje o tym, jak bliski funkcjonuje w programie opieki nad osobami z demencją?
Program Memory Care obejmuje regularne konsultacje lekarzy specjalistów oraz okresowe raporty diagnostyczne. Raporty dokumentują zmiany w stanie zdrowia i funkcjonowaniu pacjenta. O ich wynikach i postępach w terapii można rozmawiać bezpośrednio z zespołem prowadzącym.
Jak zapisać bliską osobę z demencją do programu Memory Care w Otwocku?
Kwalifikacja opiera się na analizie dokumentacji medycznej, ocenie aktualnego stanu zdrowia oraz rozmowie z pacjentem i jego rodziną. Zespół medyczny podejmuje decyzję w ciągu kilku dni od otrzymania kompletu dokumentów. Pierwszym krokiem jest kontakt przez formularz zapytania o ofertę.
