Udar niedokrwienny to najczęstsza postać udaru mózgu i jeden z głównych powodów trwałej niepełnosprawności u dorosłych. Jest to schorzenie nagłe, a jego skutki zależą od tego, jak szybko chory trafi pod opiekę specjalistów.
Z tego artykułu dowiesz się
- czym jest udar niedokrwienny i co dzieje się wtedy w mózgu
- jak odróżnić udar niedokrwienny od krwotocznego
- które objawy powinny zaniepokoić i dlaczego liczy się czas
- kto jest najbardziej narażony na udar
Udar niedokrwienny to efekt skrzepliny lub zatoru zamykającego tętnicę doprowadzającą krew do mózgu. Fragment mózgu traci wtedy dopływ tlenu i składników odżywczych, przez co jego komórki zaczynają obumierać. To najczęstszy typ udaru i stan nagły, który wymaga natychmiastowej pomocy medycznej.
Co dzieje się w mózgu podczas niedokrwienia
Mózg potrzebuje stałego dopływu krwi, która dostarcza tlen i glukozę. Gdy tętnica zostaje zamknięta, część mózgu przestaje otrzymywać te substancje. Komórki nerwowe pozbawione tlenu zaczynają obumierać już po kilku minutach. Im dłużej trwa niedokrwienie, tym większy obszar mózgu ulega uszkodzeniu.
Przyczyną zamknięcia naczynia bywa skrzeplina powstała bezpośrednio w tętnicy mózgowej. Częstym źródłem jest też zator. To skrzep, który przemieścił się z serca lub z tętnic szyjnych. W obu sytuacjach krew nie dociera do tkanki nerwowej. Dlatego udar niedokrwienny bywa nazywany zawałem mózgu, przez analogię do zawału serca.
Udar niedokrwienny a krwotoczny, dwa różne mechanizmy
Udar mózgu dzieli się na dwa główne rodzaje. Różnią się przyczyną, ale prowadzą do tego samego skutku, czyli obumierania komórek nerwowych.
Udar niedokrwienny polega na zamknięciu światła naczynia. Udar krwotoczny wynika z pęknięcia tętnicy i wylania się krwi do mózgu. Według danych NFZ udary niedokrwienne stanowią około 87 procent wszystkich udarów mózgu, co potwierdza raport NFZ o udarze niedokrwiennym. Udar krwotoczny występuje rzadziej, jednak często ma cięższy przebieg.
| Cecha | Udar niedokrwienny | Udar krwotoczny |
|---|---|---|
| Mechanizm | zamknięcie tętnicy | pęknięcie tętnicy |
| Bezpośrednia przyczyna | skrzeplina lub zator | wylew krwi do mózgu |
| Częstość | około 87 procent udarów | pozostałe przypadki |
| Typowy efekt | niedotlenienie tkanki | ucisk i uszkodzenie tkanki |
Objawy, które powinny zaniepokoić i zasada FAST
Objawy udaru niedokrwiennego pojawiają się nagle i zwykle dotyczą jednej strony ciała. Ich rodzaj zależy od tego, który obszar mózgu został pozbawiony krwi.
Najczęściej występuje opadający kącik ust i asymetria twarzy. Częsty jest też niedowład ręki lub nogi po jednej stronie. Pojawiają się zaburzenia mowy: bełkotliwe wypowiadanie się albo trudność ze zrozumieniem słów. Czasem dochodzą zawroty głowy oraz zaburzenia równowagi i widzenia.
Do szybkiego rozpoznania służy zasada FAST. Litery odnoszą się kolejno do twarzy (face), ręki (arm), mowy (speech) i czasu (time). Jeśli zauważysz choć jeden z tych objawów, zadzwoń pod numer 112 lub 999.
Dlaczego czas reakcji decyduje o rokowaniu
W udarze niedokrwiennym czas ma bezpośredni wpływ na rozmiar uszkodzenia mózgu. Każda minuta bez leczenia oznacza kolejne obumierające komórki nerwowe.
Jeśli chory trafi do szpitala odpowiednio wcześnie, lekarze są w stanie odpowiednio wcześnie podać lek rozpuszczający skrzeplinę. Ten sposób leczenia nazywa się trombolizą. W części przypadków stosuje się też trombektomię, czyli mechaniczne usunięcie skrzepu z tętnicy. Obie metody mają sens tylko w wąskim oknie czasowym liczonym w godzinach. Dlatego nie należy czekać ani liczyć na to, że objawy same ustąpią.
Czynniki ryzyka i profilaktyka udaru mózgu
Udar niedokrwienny rzadko pojawia się bez przyczyny. Zwykle poprzedzają go choroby i nawyki, które uszkadzają naczynia krwionośne.
Najważniejszym czynnikiem ryzyka jest nieleczone nadciśnienie tętnicze. Duże znaczenie ma także migotanie przedsionków, które sprzyja powstawaniu skrzeplin w sercu. Ryzyko zwiększają również cukrzyca, podwyższony cholesterol, miażdżyca i palenie tytoniu.
Profilaktyka opiera się na kontroli tych schorzeń. Regularne pomiary ciśnienia, leczenie chorób przewlekłych i aktywność fizyczna zmniejszają zagrożenie. Osoby z migotaniem przedsionków często przyjmują leki przeciwzakrzepowe zalecone przez lekarza.
Powrót do sprawności po udarze niedokrwiennym
Udar niedokrwienny często zostawia po sobie trwałe następstwa. Należą do nich niedowłady, zaburzenia mowy oraz problemy z pamięcią i emocjami.
Rehabilitacja jest ważnym elementem powrotu do sprawności po udarze. Mózg zachowuje zdolność do tworzenia nowych połączeń nerwowych, co pozwala częściowo przejąć utracone funkcje. W centrach Origin prowadzimy rehabilitację neurologiczną po udarze mózgu dopasowaną do stanu każdego pacjenta. Program łączy fizjoterapię, terapię logopedyczną i wsparcie neuropsychologiczne.
Skutki udaru dotykają nie tylko ciała, ale i sfery emocjonalnej. Dlatego częścią terapii bywa wsparcie psychologiczne po udarze mózgu, które pomaga choremu i jego bliskim odnaleźć się w nowej sytuacji. Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, punktem wyjścia bywa konsultacja potencjału rehabilitacyjnego.
Najczęściej zadawane pytania
Czym różni się udar niedokrwienny od krwotocznego?
Udar niedokrwienny powstaje przez zamknięcie tętnicy skrzepliną lub zatorem. Udar krwotoczny wynika z pęknięcia naczynia i wylewu krwi do mózgu. W obu przypadkach komórki nerwowe obumierają z powodu braku tlenu.
Jakie są pierwsze objawy udaru niedokrwiennego?
Objawy pojawiają się nagle i zwykle po jednej stronie ciała. Najczęściej to opadający kącik ust, osłabienie ręki lub nogi oraz zaburzenia mowy. Każdy z tych sygnałów wymaga natychmiastowego wezwania pomocy.
Ile czasu jest na rozpoczęcie leczenia udaru niedokrwiennego?
Leczenie rozpuszczające skrzeplinę i mechaniczne usunięcie skrzepu działają tylko w ograniczonym oknie czasowym, liczonym w godzinach od pierwszych objawów. Im szybciej chory trafi do szpitala, tym większe szanse na ograniczenie uszkodzeń. Dlatego przy podejrzeniu udaru dzwoni się od razu po pogotowie.
Czy po udarze niedokrwiennym można wrócić do sprawności?
Przebieg powrotu do sprawności zależy od rozległości uszkodzenia mózgu, czasu leczenia i zaangażowania pacjenta. U części osób udaje się odzyskać wiele utraconych funkcji, u innych następstwa pozostają trwałe. Rehabilitacja wspiera ten proces, ale nie daje gwarancji konkretnego wyniku.
Kto jest najbardziej narażony na udar niedokrwienny?
Ryzyko rośnie u osób z nadciśnieniem, migotaniem przedsionków, cukrzycą i miażdżycą. Znaczenie mają też palenie tytoniu, podwyższony cholesterol i brak aktywności fizycznej. Kontrola tych czynników pod opieką lekarza zmniejsza zagrożenie
